Metoda SMART – jak wyznaczać i formułować cele?

Co to jest metoda SMART i do czego służy?

Niezależnie od tego, czy chcesz zdobyć najwyższy szczyt górski, napisać pracę magisterską, zmienić pracę na lepszą, czy też zdobyć uprawnienia na wózek widłowy – od czegoś trzeba zacząć. Niektórzy intuicyjnie wyczuwają, że warto czasem poświęcić nawet trochę więcej czasu na zastanowienie i solidne sformułowanie swojego celu. Nie dla każdego jednak jest to pierwszy podejmowany trop. Potrzeby matkami wynalazków, zapewne z tego więc powodu powstała metoda SMART – czyli forma drogowskazu, dzięki któremu łatwiej podążać za swoimi marzeniami i realizować cele życiowe oraz zawodowe.

Wyobraź sobie, że od wielu miesięcy (a może nawet lat!) marzysz o konkretnym osiągnięciu – zdany egzamin, certyfikat językowy, napisana książka. Wiesz, że chcesz to zrobić, chcesz osiągnąć ten cel. Trudno Ci jednak ruszyć z miejsca, a nawet jeśli ruszasz, to każda wybrana uliczka kończy się ślepym zaułkiem.

„Be SMART, use SMART” – słyszysz w końcu głos, którego nie możesz jednak przypisać do żadnej postaci, bo nikogo oprócz Ciebie akurat nie ma w pomieszczeniu. „Co to znaczy?” – zostajesz zupełnie sam z tym pytaniem.

SMART ma dwa znaczenia – przekładając na język polski oznacza to „mądry, sprytny” (czyli powyższe zdanie można tłumaczyć jako „bądź mądry, używaj [metody] SMART”), ale również jest to akronim od pierwszych liter angielskich słów, które wytyczają, jaki powinien być cel. Określenie jego najważniejszych cech ma nas zmotywować do działania.

Co to właściwie znaczy realizować cele SMART? Przyjrzyjmy się poszczególnym elementom tej nazwy.

Składniki metody SMART

S – sprecyzowany. Cel powinien być konkretny. Wiesz, że chcesz zadebiutować powieścią. I wiesz to już od pięciu lat. Zastanów się, czy nie miałbyś więcej motywacji, gdyby Twój cel brzmiał na przykład „Wydam swoją pierwszą powieść w lipcu 2024 roku”. Ważne jest również, abyś pamiętał, że Twoje założenia powinny być osiągalne.

M – mierzalny. Aby pozostawać ciągle zmotywowanym, warto wprowadzić narzędzie do mierzenia postępów. Można podzielić duży plan na mniejsze części – na przykład „Codziennie zapiszę przynajmniej jedną stronę w Wordzie” (codziennie jedna strona, po roku daje Ci już 365 kart powieści!). Wtedy również widzisz, jak w ciągu roku Twój plik z tekstem zwiększa objętość i łatwo możesz to kontrolować. Pamiętaj, by dopasować plan do swoich potrzeb. 

A – atrakcyjny. Właściwie sformułowany cel powinien napawać radością i być motywujący. Nie zapomnij uwzględnić w nim zatem miejsca na garść motywujących wyobrażeń. Warto wypisać korzyści, które będziesz mieć z osiągnięcia danego celu. Jakie plusy da Ci nauczenie się nowego języka? Możliwość zmiany pracy, poznania nowych kultur, a może nawet opcja zamieszkania w innym kraju? Uwzględnij te korzyści, które sprawią, że każdego dnia będziesz chciał pracować na swój sukces.

R – realistyczny. Twój cel stanowi dla Ciebie wyzwanie, to pewne – zresztą, gdyby tak nie było, nie potrzebna byłaby strategia prowadząca do jego osiągnięcia. Warto jednak, abyś mierzył siłę na zamiary. W planie dobrze jest uwzględniać indywidualne możliwości. Zapisałeś w dzienniku: „Cztery godziny dziennie na naukę języka chińskiego”? Upewnij się, że praca na etacie i domowe obowiązki nie będą kolidować z tymi założeniami. Czasami wystarczy reorganizacja dotychczasowego planu dnia, a w innych okolicznościach konieczne jest np. zmodyfikowanie wstępnych ustaleń. Najważniejsze, abyś mógł realizować swoją strategię bez stresu i zakłóceń. Mały kroczkami też dotrzesz do celu. Lepiej stawiać takie, niż żadne.  

T – terminowy. Twój plan powinien mieć określoną datę realizacji. Terminowość łączy się z precyzją - powinieneś wiedzieć, czego chcesz, ale również kiedy tego chcesz. Pewnie pamiętasz naukę w szkole i to, w jaki sposób podchodziło się do przyswajania wiedzy, gdy nie było żadnego terminu sprawdzianu, a zupełnie inaczej, gdy zapowiadano kartkówkę na konkretny dzień. Nie ma wątpliwości – daty motywują. Dobrze też nauczyć się efektywnie zarządzać czasem, aby mieć pewność, że dotrzymamy obiecanych terminów. Realizacja zadań „na czas” może wymagać od nas konieczności nadawania priorytetów. Łatwiej będzie zdecydować, który obowiązek należy zrealizować natychmiast, a który może poczekać, jeśli skorzystamy z metody stworzonej do zarządzania pilnością zadań - matrycy Eisenhowera.

Po zapoznaniu się z rozszerzonymi charakterystykami przybliżającymi cele SMART, możemy pomyśleć, że to nic odkrywczego. Wielu z nas, nie znając wcześniej opisanej metody, potrafiłoby wymienić przynajmniej dwie z tych wytycznych jako porada dla znajomego, który ma problemy z prokrastynacją.  Czy stosujemy je jednak w swoim życiu? Może warto czasem zatrzymać się i zadać sobie pytanie, ile razy bagatelizowało się moc prostoty? Te, momentami oczywiste porady, które opisuje się w metodzie SMART, mogą przybliżyć Cię przecież do osiągnięcia każdego celu. Wystarczy tylko się do nich stosować. Tylko, a może AŻ?

Metoda SMART - praktyczne wskazówki w stosowaniu

Określenie własnych dążeń bywa proste – możesz na przykład powiedzieć „Chcę odłożyć na wakacje w Korei” lub „Chcę się przebranżowić”. Trudniej robi się, kiedy zależy nam na tym, aby cele były mądre, a działania podjęte, by je zrealizować – skuteczne.

Nawet gdy już stosujesz formułowanie celów SMART, dobrze jest sprawdzić, czy jesteś odpowiednio przygotowany do realizacji planu, tak aby każdy kolejny krok faktycznie przybliżał Cię do sukcesu. Poniżej znajdziesz garść praktycznych wskazówek. Nie każda rada będzie odpowiednia – możesz wybrać odpowiednie w zgodzie z własnymi preferencjami.

🏆 Powrót do przeszłości – wypisz swoje osiągnięcia

Nie chodzi tu o stworzenie szczegółowej autobiografii, jednak nie zaszkodzi zastanowienie się, co może wylądować na Twojej liście dotychczasowych osiągnięć. Ustalenie, w którym miejscu jesteś oraz jakie kroki doprowadziły Cię do tego punktu, ułatwi Ci docenienie samego siebie i wzbogaci o motywację do kolejnych działań.

🧠Umiejętności i chęci

Zastanów się, za które działania w pracy najczęściej jesteś chwalony oraz, co sam lubisz robić. Podczas tego podsumowania warto być szczerym wobec siebie i autorefleksyjnym, gdyż to właśnie z uważności na własne potrzeby, rodzą się cele najbardziej spójne z naszymi potrzebami – a te najłatwiej nam realizować. 

✅Obecna sytuacja życiowa

Okoliczności, w których się znajdujesz mogą rzutować na podejmowane decyzje – to fakt. Upewnij się, że na Twojej drodze nie ma dużych przeciwności, wynikających z tego, w jakim punkcie życiowej drogi się znajdujesz. Dzięki takiemu rachunkowi, łatwo ustalisz, czy jest coś, co mogłoby wstrzymywać Twoje prace.

💪🏻 Dźwignia motywacji

Nie od dziś wiadomo, że sprawne działanie bez odpowiedniej motywacji bywa trudne. Aby raz na zawsze opuścił nas słomiany zapał, a jego miejsce zajęła pasja, powinniśmy się trochę postarać. Zdobycie dźwigni w tym wypadku to nic innego, jak dbanie o to, by nasz motywacja do zdobywania szczytów pozostawała stale na wysokim poziomie. Chcesz zmian? Możesz wyobrażać sobie swoje zadowolenie po osiągnięciu danego celu. Warto także nagradzać siebie za samo posuwanie się do przodu.

🎯Określ cele życiowe i zadania do wykonania

Inteligentne wyznaczanie celów wiąże się w dużej mierze z weryfikacją pasji i planów życiowych – czego chcesz od życia? Gdy już ustalisz cel główny, łatwiej będzie Ci dopasować do niego te szczegółowe, związane z różnymi dziedzinami życia. Ustalając priorytety w oparciu o potrzeby, zyskujesz sprawczość i poczucie kontroli nad swoim życiem – czy nie brzmi to co najmniej dobrze?

💡Dowiedz się, ile chcesz i możesz dać z siebie

W tym miejscu możesz pokusić się o przewidywanie przyszłości. Będzie Ci do tego niezbędne zastanowienie się nad tym, ile wysiłku jesteś w stanie wkładać w stawianie kolejnych kroków na drodze do osiągnięcia swojego celu. Jaki efekt planujesz uzyskać tym sposobem? Postawienie tych pytań pomoże Ci także kontrolować realizację strategii – jeśli widzisz, że stoisz od dłuższego czasu w tym samym miejscu, może warto zmodyfikować plan?

📝Stwórz plan

Gdy poświęcisz już wystarczająco dużo czasu na poznawanie samego siebie, ustalenie preferencji i możliwości, możesz wreszcie przejść do opracowania planu działania zgodnego z inteligentnymi celami smart. Na tym etapie znacznie łatwiej będzie Ci stworzyć strategię z uwzględnieniem własnych umiejętności, preferencji, sytuacji życiowej czy potrzeb – a jak wiadomo, dobry plan to połowa sukcesu.

SMART czy SMARTER – czy można zarządzać jeszcze lepiej?   

Jeśli zdecydujesz się na wyznaczanie celów metodą SMART, mogą Ci być potrzebne dodatkowe elementy planu, aby na bieżąco kontrolować cały proces. Wielu entuzjastów zarządzania przez cele SMART decyduje się być SMARTER (ang. „mądrzejszy”) – dokładając dwie kolejne literki, zyskują wytyczne pozwalające śledzić postępy i zmieniać założenia w razie potrzeby. Sprawdźmy, jakie porady kryją się za poszczególnymi znakami.

E - evaluated.  Ta wytyczna odnosi się do stałej oceny postępów swoich działań. Dzięki temu, gdy nie jesteś do końca zadowolony z efektów, możesz łatwo zareagować. Regularnie weryfikując prowadzone czynności, wiesz co dokładnie wymaga poprawy.

R – readjust. Reaguj na okoliczności i dostosuj metody do realizacji. Jeśli dane założenia się nie sprawdzają, zmień je! Elastyczne podejście to podstawa, by zachować motywację do działania i posuwać się do przodu.

Kluczowe korzyści i wnioski

Używając techniki SMART lub SMARTER, jesteś w stanie wyznaczyć duże i ambitne cele oraz mniejsze, które stanowią część określonej wizji. Na przykład jeżeli chcesz nauczyć się nowego języka od podstaw, łatwiej będzie Ci utrzymać motywację odhaczając z listy poszczególne etapy nauki, takie jak opanowanie alfabetu i nazw dni tygodnia, zamiast „Zdobycie certyfikatu na poziomie B2”. Uwzględniaj to w swoich założeniach, by widzieć, że zbliżasz się do sukcesu. Możesz także zadbać o to, aby Twoja lista postępów była stale widoczna, przypinając ją na przykład do tablicy korkowej w wybranym pomieszczeniu. Widok odnotowanych osiągnięć to dobry pomysł, by zachować kontrolę i być z siebie dumnym w ciągu całej drogi na szczyt, a nie dopiero po umieszczeniu na nim flagi.